One-minute-facts

Duik in de geschiedenis met deze 'one-minute-facts'. Het duurt welgeteld een minuutje om iets bij te leren. Laat je verrassen en inspireer anderen met de meest boeiende anekdotes uit het verleden.

Karma is a bitch

Een passage uit Pausanias, Periegesis Hellados 6.11:

Er was eens een man genaamd Theagenes van Thasos. Hij verwierf roem als uitzonderlijk atleet. Niet alleen in boksen, maar ook in hardlopen blonk hij uit. Na zijn dood richtten de Thasiërs een bronzen standbeeld voor hem op. Eeuwige glorie kwam hem toe.

Niet iedereen was daar blij mee.

Een oude vijand kwam elke nacht het standbeeld teisteren. Hij sloeg en geselde het alsof Theagenes zelf nog voor hem stond. Tot het standbeeld er op een dag kennelijk genoeg van had. Het viel om. Recht op zijn belager.

De zonen van de verongelukte? vermoorde? man lieten het daar niet bij. Het standbeeld kreeg een proces aan zijn been. Het werd schuldig bevonden aan doodslag en als straf in zee geworpen.

Maar daarmee was de kous nog niet af.

In de jaren daarna werd Thasos getroffen door onheil. Toen de inwoners het orakel van Delphi om raad vroegen, kregen ze een verrassend antwoord: zij waren hun grote Theagenes vergeten. Vissers haalden het standbeeld terug uit zee, waarna het opnieuw op zijn oorspronkelijke plaats werd opgericht. Vanaf dat moment vereerden de Thasiërs Theagenes als een god.

Don’t mess with Theagenes.

(Sommige historici beweren dat het bronzen standbeeld Theagenes voorstelt. Dit is echter niet bewezen)

Bier = plezier?

De meesten onder ons beschouwen een pintje drinken op café met vrienden als een vorm van ontspanning. Een koude Stella wordt vandaag niet bepaald gezien als een noodzakelijk onderdeel van een gezond dieet. Mocht die uitspraak bij jou enige wenkbrauwfrons veroorzaken, dan ben je misschien in het verkeerde tijdperk geboren.

In het oude Egypte was bier namelijk de drank bij uitstek. Sterker nog: het vormde een essentieel onderdeel van het dagelijkse voedingspatroon van mannen, vrouwen en waarschijnlijk ook kinderen. ’s Morgens, ’s middags en ’s avonds. Het leverde een aanzienlijk deel van de dagelijkse calorie-inname.

Dubbel zien van zo'n Egyptisch biertje zou je niet snel doen. Het alcoholpercentage lag gemiddeld rond de 2 à 3 procent. Het grootste verschil met de bieren die wij vandaag kennen? In de Oudheid werd bier nog zonder hop gebrouwen.

Schol!

(Dit weetje is mij ter ore gekomen in het gastcollege 'Bier in de Oudheid' door phd-student Daan Smets)

Incest, een cultuurgebonden problematiek?

Incest is vandaag een problematische praktijk, maar in de Egyptische Oudheid kwam het weldegelijk voor. Tijdens de regeerperiode van de Ptolemaeën (305 - 30 v.Chr.) werden bloedverwanten bewust aan elkaar uitgehuwelijkt. Hun excuus? De goden deden het ook. Gelijk hadden ze, denk maar aan Isis en Osiris, of aan Hera en Zeus.

Die praktijk werkte door in namen en titels. Zo werden verschillende steden Philadelphia genoemd (klinkt bekend hé). Het komt van het Griekse woord Philadelphos en betekent 'liefde voor de broer/zus'. Het was het epitheton (bijnaam) van het tweede koningspaar: Ptolemaios II en Arsinoe II. Bijnamen waren immers noodzakelijk. Alle mannelijke heersers in de dynastie heetten Ptolemaios. Ook koninginnen kregen vaak dezelfde namen. Een cijfer achter de naam plaatsen is een moderne conventie. In hun eigen tijd werden vorsten onderscheiden door epitheta zoals Ptolemaios Philadelphos.

In het college 'Papyrologie' door professor Katelijn Vandorpe heb ik dit feit opgestoken

Het begrafenisbanket

Een opvallende passage bij Cassius Dio (Historiae, boek 67, hoofdstuk 9) beschrijft een feestmaal georganiseerd door keizer Domitianus (r. 81–96 n.Chr.).

De meest vooraanstaande leden van de senatoren- en ridderstand werden uitgenodigd voor een banket bij keizer Domitianus. Het organiseren van feestmaaltijden behoorde tot het vaste takenpakket van een Romeinse keizer. Het was hét moment om zich sociaal op te stellen en tegelijk te pronken met zijn rijkdom en machtspositie. Zulke feestmaaltijden vonden meestal plaats in prachtig versierde ruimtes, waar werd gekeuveld, gegeten en gedronken.

Meestal, zeg ik, want dit feest verliep anders.

Wanneer de gasten binnentraden, troffen ze een zwarte, kale ruimte aan. Ze namen plaats en naast ieder van hen werd een grafsteen met zijn naam geplaatst. De slaven die het banket verzorgden, waren zwart geverfd. De keizer sprak nauwelijks, behalve wanneer hij verhaalde over de dood. De gasten waren doodsbang. Ze waren ervan overtuigd dat ze elk moment het leven konden laten. De keizer had immers de macht over elke Romein en besliste letterlijk over leven en dood.

Er gebeurde echter niets. De gasten keerden huiswaarts.

Even later werd er bij hen aangeklopt. Dezelfde slaven, nu gewassen en onherkenbaar, stonden voor de deur met geschenken in de hand. Het was Domitianus' manier om duidelijk te maken dat alles slechts een klucht was. De gasten konden opnieuw adem halen.

Hoewel banketten doorgaans als gezellige gelegenheden fungeerden, lag het gevaar steeds op de loer. Er werden complotten gesmeed, gif vermengd in drinkbekers en bovenal werd er veel theater gespeeld.

Cassandra had alles gezien

Dankzij het nummer van Pommelien Thijs klinkt de naam ons bekend in de oren, maar wie was ze eigenlijk?

Cassandra is een personage uit de Ilias van Homeros, het beroemde epos over de Trojaanse Oorlog. Zij was de dochter van koning Priamos, de koning van Troje. Ze was van uitzonderlijke schoonheid en dat was ook de god Apollo niet ontgaan. Hij wilde met haar de liefde bedrijven en bood haar in ruil een gave naar keuze aan. Cassandra koos het vermogen om de toekomst te voorspellen. Zo gezegd zo gedaan: Apollo schonk haar het zicht. Maar wanneer Apollo zijn avances maakte, wees Cassandra hem af. Apollo was woest. Hij kon haar gave niet ongedaan maken. Wat hij wel kon doen, was een vloek over haar uitspreken. Niemand zou ooit de toekomstvoorspellingen van Cassandra geloven.

Tijdens de Trojaanse Oorlog probeerde zij haar volk te waarschuwen het houten paard niet in de stad te brengen. Tragisch genoeg werd ze niet geloofd en Troje werd verwoest.